Milliy-armiye-5-korpus-1

Milliy armiye jengchiliri Unutaumidi

1945-Yili 8-Aprélda ghuljida «sherqiy türkistan jumhuriyiti» milliy armiyesining herbiy parati ötkendin kéyin, milliy armiyening rehberliki we bash shtabi pütkül uyghur diyarini azad qilishning istratégiyilik pilanini ishlep chiqqan idi. Milliy armiyening ghelibilik yürüshlirining bashlinishi bilen uning sépi bara-Bara köpiyip, séntebir éyining axirida uning sani 40 minggha yetti. Hazir ene shu milliy armiye sépide urush heriketlirige qatnashqanlarning bir qismi qazaqistan, qirghizistan jumhuriyetliride yashimaqta. Yillar ötkenséri ularning sépi bara-Bara azaymaqta. Bu jumhuriyetlerdiki uyghur jamaetchiliki her yili milliy armiyening qurulghanliqi munasiwiti bilen her xil shekilde paaliyetlerni ötküzüp, ularni tebrikleshni hem shu küresh yillirini esleshni enenige aylandurdi. Bu yilimu milliy armiyening 71 yilliqi munasiwiti bilen paaliyetler ötküzüldi.

Biz uyghur xelqining milliy azadliq kürishi qatnashquchilirining shu yillar heqqidiki eslimilirini, bashtin ötküzgenlirini bilish meqsitide ularning bezilirini ziyaret qilduq.

Hazir almata shehiride istiqamet qiliwatqan 90 yashliq batur ershidinof we bishkekte istiqamet qiliwatqan ablimit bakriyéf bu heqte öz eslimilirini bayan qildi. Batur ershidinofning éytishiche, u 1946-Yili milliy armiyege qatnashqan. Milliy armiye 1946-Yilidin 1950-Yilighiche 5 yil mewjut bolup, axiri xitay azadliq armiyesining 5-Korpusi qilip özgertilgen we kéyin bikar qilinghan idi.

U 40-Yilliri uyghur élidiki siyasiy weziyetning intayin murekkep bolghanliqini, yash milliy armiye üchün kadirlarning intayin zörür bolghanliqini otturigha qoyup, bu heqte mundaq dep eslidi: «men darilmuelliminni püttürüp, ghuljigha kelgende inqilab bashlinip ketti. Milliy inqilabqa qatnashtim. Milliy armiyening podporuchiki idim. 1946-Yili ghuljida ofitsérlar mektipi échildi. Shu yili herbiy mektepke oqushqa kirdim. Bir yil oqup püttürdüm. Bash shtabta ishlep, töt-Besh aydin kéyin, herbiy mektepke oqutquchi qilip tallandim.»

Batur ershidinof 1926-Yili hazirqi almata wilayitining panfilof nahiyisige qarashliq yarkent shehiride tughulghan. U ötken esirning 30-Yilliri pütkül sowét ittipaqi miqyasida ewj alghan siyasiy teripleshler mezgilide ata-Anisi bilen ili wilayitige köchüp ketken. 1944-Yili uyghur diyarida milliy azadliq herikiti bashlanghanda u milliy armiye ofitséri süpitide xizmet qilghan. 1949-Yili uyghur éligha kommunistik xitay armiyesi kirip, milliy armiye 5-Korpusqa aylanghandin kéyin, b. Ershidinof armiye sépidin boshighan. U 60-Yillarning bashlirida qazaqistangha köchüp chiqqandin kéyin, uzun yillar mabeynide edebiy ijadiyet we ilmiy paaliyet bilen shughullinip, köpligen emgeklerni yazghan.

Bishkekte istiqamet qiliwatqan sabiq milliy armiye jengchisi 88 yashliq ablimit bekriyéfning eslishiche, 1945-Yili azad nishanliq 2-Polk jengchiliri kengsay, jing, shixo urushlirigha qatniship, mart aylirida manas deryasi boyigha kélip pozitsiye tutup orunlashqanda, u shu polkqa jengchi bolup qobul qilinghan. U ziyaritimizni qobul qilip, manas deryasi boyida körgenlirini eslidi.